ข่าวประชาสัมพันธ์

เครื่องตีฮ่อมเพื่อการผลิตผงฮ่อมธรรมชาติ

2 มีนาคม 2565 เครื่องตีฮ่อมเพื่อการผลิตผงฮ่อมธรรมชาติ


“นวัตกรรมเครื่องตีฮ่อมสำหรับผลิตผงฮ่อมธรรมชาติ สืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น คงไว้ซึ่งเอกลักษณ์เสื้อหม้อฮ่อมแท้ของจังหวัดแพร่”
 
 
ปวันรัตน์ วงศ์วรรณไพศาล
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)
        
 
           ผ้าหม้อฮ่อม เป็นผ้าพื้นเมืองที่เกิดจากการสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันของชาวไทพวน หมู่บ้านทุ่งโฮ้ง ตำบลทุ่งโฮ้ง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ ถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมและเป็นสินค้าอัตลักษณ์ท้องถิ่นประจำจังหวัดแพร่ ซึ่งมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวคือการย้อมสีฮ่อมด้วยวิธีธรรมชาติ จึงได้รับความนิยมจากคนต่างถิ่น และนักท่องเที่ยวเป็นอย่างมาก แต่เป็นที่น่าเสียดายเมื่อพบว่าปัจจุบันผ้าหม้อฮ่อมที่ย้อมสีด้วยใบฮ่อมธรรมชาติแท้ๆ นั้นมีจำนวนลดลงอย่างมาก โดยในพื้นที่ตำบลทุ้งโฮ้ง ซึ่งเป็นแหล่งผลิตและจำหน่ายผ้าหม้อฮ่อมที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย มีจำนวนร้านขายผ้าหม้อฮ่อมสองฝั่งถนนมากกว่า 100 ร้าน แต่มีเพียง 3 – 5 ร้านเท่านั้น ที่ใช้น้ำหมักจากใบฮ่อมธรรมชาติล้วนๆ ในการย้อมสี (ข้อมูลการสำรวจโดย บจก. ดับเบิ้ล ดา เวลเนส, 2563) ทั้งนี้เนื่องจากกระบวนการผลิตสีย้อมจากใบฮ่อมนั้น มีขั้นตอนที่ยุ่งยากและใช้ระยะเวลานาน ต้องใช้แรงงานประมาณ 5 คน เพื่อเปลี่ยนรอบในกระบวนการตีใบฮ่อมในน้ำ ด้วยด้ามไม้ตระกร้อในถังหมักจนกลายเป็นฮ่อมเปียกติดต่อกันเป็นระยะเวลานาน 4 – 5 ชั่วโมง ต้องใช้แรงงานที่มีประสบการณ์เพื่อให้ได้สีฮ่อมที่สม่ำเสมอ และฮ่อมเปียกมีอายุการเก็บรักษาสั้นเพียง 3 เดือน ไม่เพียงพอต่อการใช้ย้อมสีผ้าหม้อฮ่อมตลอดทั้งปี ผู้ผลิตจึงหันมาใช้สีย้อมจากสารเคมีแทนสีจากธรรมชาติ ซึ่งสวนทางกับความต้องการของผู้บริโภคในปัจจุบันที่หันมาให้ความสนใจในการเลือกใช้สินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
        จากปัญหาดังกล่าว ทางบริษัท ดับเบิ้ล ดา เวลเนส จำกัด จึงได้ร่วมมือกับผู้เชี่ยวชาญ จากมหาวิทยาลัยแม่โจ้-แพร่ เฉลิมพระเกียรติ และมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พัฒนาต้นแบบ “เครื่องตีฮ่อมเพื่อผลิตผงฮ่อมจากธรรมชาติ” โดยออกแบบเครื่องตีฮ่อมเป็นถังแนวตั้ง ขนาด 200 ลิตร ตรงกลางมีสกรูและใบพัดลักษณะกวนแบบหมุนรอบแกน (axial impeller) สำหรับตีฮ่อม และขนาดการกวนผสมได้ 70 – 150 ลิตร ส่วนด้านล่างตัวถังและบริเวณรอบตัวถัง มีการการเติมออกซิเจนเข้าสู่ระบบ เมื่อเติมน้ำลงไปในถังของเหลวจะไหลเวียนขึ้นสู่ด้านบน จะทำให้ออกซิเจนเกิดการกระจายตัวอย่างทั่วถึงและเข้าทำปฎิกิริยาออกซิเดชั่นกับสารประกอบอินดอกซิล (Indoxyl) ซึ่งเป็นสารประกอบที่ก่อให้เกิดสีน้ำเงินในใบฮ่อม จะถูกออกซิไดส์กลายเป็นอินดิโกบูล (Indigo blue) อย่างสมบูรณ์ ที่เป็นสีน้ำเงินซึ่งมีคุณสมบัติไม่ละลายในน้ำและสามารถติดกับเส้นใยได้อย่างดี
              การใช้เครื่องตีฮ่อมจะช่วยลดระยะเวลาในการตีฮ่อมมากกว่า 40 นาที ลดจำนวนแรงงานคนได้ 2 เท่า นอกจากนี้ ยังได้ปริมาณฮ่อมเปียกเพิ่มขึ้นร้อยละ 15 และที่สำคัญคุณภาพของสีฮ่อมที่ได้จากกระบวนการมีความสม่ำเสมอ โดยทางบริษัทได้นำฮ่อมเปียกไปทำแห้งด้วยกระบวนทำแห้งแบบพ่นฝอย (spray dryer) ทำให้สามารถยืดอายุการเก็บรักษาได้นานถึง 3 ปี ทำให้มีสีย้อมจากฮ่อมธรรมชาติใช้ได้ตลอดทั้งปี 
 
ผลกระทบทางด้านด้านเศรษฐกิจ
          โครงการดังกล่าว สามารถเพิ่มมูลค่าของผงฮ่อมที่ได้จากการนำไปทำสีย้อมผ้าจำหน่ายในราคา 200 บาทต่อกิโลกรัม นำไปเป็นส่วนผสมของผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางโดยจำหน่ายในราคา 700 บาทต่อกิโลกรัม ก่อให้เกิดการขยายตัวทางเศรษฐกิจของผู้ผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์จาก หม้อฮ่อมได้มากกว่า 5 ล้านบาท ภายใน 3 ปีแรก จากการจำหน่ายสินค้าภายในประเทศและต่างประเทศ เช่น ประเทศญี่ปุ่น  และส่งเสริมรายได้ให้กับเกษตรผู้ปลูกฮ่อมในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน จากการขายใบฮ่อมเฉลี่ยที่ 54,000 บาทต่อไร่ต่อปี
 
ผลกระทบทางด้านสังคม
          ส่งเสริมให้เกิดการอนุรักษ์วัฒนธรรมในท้องถิ่น สืบทอดภูมิปัญญาของบรรพบุรุษให้แก่คนรุ่นหลัง และส่งเสริมให้ผู้บริโภคหันมาใช้สินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อีกทั้งเป็นการส่งเสริมให้เกิดการจ้างงาน และกระจายแรงงานสู่ชุมชน
 
  โครงการเครื่องตีฮ่อมเพื่อการผลิตผงฮ่อมธรรมชาติ ได้รับการสนับสนุนภายใต้โครงการนวัตกรรมแบบเปิด ด้านเศรษฐกิจ ภูมิภาคเหนือ

ผู้สร้างสรรค์นวัตกรรม: บริษัท ดับเบิ้ล ดา เวลเนส จำกัด
ที่อยู่: 80, 82 ถนนยันตรกิจโกศล ตำบลในเวียง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ รหัสไปรษณีย์ 54000
เบอร์ติดต่อ: 095-929-1452, 081-483-5772
อีเมล: doubledawellness@gmail.com

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

กิจกรรม “Open Innovation Road Show ภาคกลาง และ ภาคตะวันออก ครั้งที่ 5”

กิจกรรม “Open Innovation Road Show ภาคกลาง และ ภาคตะวันออก...

iStock : ระบบการจัดการคลังสินค้าอย่างชาญฉลาด

iStock : ระบบการจัดการคลังสินค้าอย่างชาญฉลาด

สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน)

สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (สนช.)
องค์กรหลักในการเสริมสร้างระบบนวัตกรรมแห่งชาติเพื่อเพิ่มคุณค่าที่ยั่งยืน

ที่อยู่: 73/2 ถนนพระรามที่ 6 แขวงทุ่งพญาไท เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400

Copyright © National Innovation Agency (NIA) 2019 All rights reserved.